Na elke vakantie neem je je voor om wat meer tijd met familie en vrienden door te brengen, maar eenmaal thuis ben je toch vooral weer druk met je werk. Of je zou vandaag naar de sportschool gaan. Maar buiten regent het en je spullen liggen op zolder. Dus blijf je toch weer binnen. Of je probeert al maanden gezonder te leven, maar je hoeft de kast maar open te trekken of je zit weer met je handen in een zak chips op de bank: te mopperen op jezelf.

Waarom lukt het niet om meer tijd thuis door te brengen?
Waarom lukt het niet om gezonder te leven?
Waarom lukt het, ondanks al je goede bedoelingen, niet om andere keuzes te maken?

Om die vragen te beantwoorden moet je niet alleen naar jezelf kijken, maar ook naar de omgeving waarin je je bevindt. Want jouw omgeving heeft veel invloed op het gedrag dat jij vertoont én op de mate waarin het je lukt om dat gedrag te veranderen.

Waarom veranderen zo moeilijk is

We worden elke dag gestuurd door onze omgeving. Vaak zo subtiel dat we het niet eens doorhebben. Als de weg smaller wordt, verplaats je als vanzelf je voet naar de rem. In de supermarkt pak je sneller producten die op ooghoogte liggen en waarvoor je niet hoeft te bukken. En wat dacht je van het vliegje in het urinoir? Niemand verplicht je om erop te mikken. Toch ken ik geen man die dat niet doet.

Je omgeving stuurt je dus langs de weg van de minste weerstand, en die nemen we bijna allemaal. Natuurlijk kun je het ook anders doen, maar dat kost wel meer moeite.

Dat heb je vast weleens gemerkt op een tropische dag. Tijdens een hittegolf is het een stuk lastiger om goed te functioneren, omdat er veel energie verloren gaat aan het koel houden van je lichaam. Koelt het ’s avonds af, dan wordt alles weer een stuk makkelijker.

Wat voor je lichaam geldt, geldt ook voor je gedrag: om optimaal te functioneren heb je de juiste omstandigheden nodig.

Daarmee komen we bij de kern van waarom verandering zo moeilijk is en het vaak niet lukt om het vol te houden: jouw gewenste gedrag wijkt waarschijnlijk te veel af van het gedrag dat in jouw omgeving vanzelfsprekend is. Het gedrag dat in je omgeving geaccepteerd en misschien zelfs geprezen wordt.

De grootste invloed komt daarbij niet van je fysieke omgeving, maar van de mensen om je heen: je familie, je vrienden en je collega’s. De vrouwen en mannen met wie jij graag verbonden wilt blijven en voor wie je het goed wilt doen.

Het verlangen om ergens bij te horen

We willen allemaal graag ergens bij horen, nodig zijn, ertoe doen. Het is een existentiële behoefte waaraan een grote uitdaging gekoppeld zit. Om ergens bij te horen moet je namelijk doen wat voor de groep normaal is. Doe je dat niet, dan loop je het risico om buiten de groep te vallen en alleen achter te blijven. Dat is zo ingrijpend dat we ons onbewust op allerlei manieren aanpassen aan de mensen om ons heen, om het goed te hebben met elkaar.

Dat verklaart meteen waarom het na je vakantie niet is gelukt om meer tijd met vrienden en familie door te brengen, omdat je in een bedrijf werkt waar overwerken doodnormaal is en er nooit iemand eerder naar huis gaat. Het is mogelijk ook de reden dat je met je vrienden niet verder komt dan slap ouwehoeren, omdat een diepgaand gesprek in de kroeg niet bepaald de norm is. Om een vergelijkbare reden lukt het je waarschijnlijk niet om open met je ouders over gevoelens te praten, zelfs als je daar in een andere context al veel mee geoefend hebt.

Sterker nog, de kans is groot dat je in oude patronen vervalt. Dat jij je gedrag aanpast, hun houding overneemt of dezelfde woorden gaat gebruiken.

Dat betekent niet meteen dat jij hebt gefaald, dat je tekortschiet of dat je een mislukking bent. Het betekent alleen dat jij je in een omgeving bevindt die niet of minder geschikt is voor het gedrag dat jij wilt uitoefenen en de gewoontes die jij wilt koesteren.

Shane Parrish brengt het goed onder woorden: “Je neemt onbewust de gewoontes over van de mensen met wie je tijd doorbrengt, en die mensen maken het voor jou makkelijker of moeilijker om vooruitgang te boeken in de richting van wat je wilt bereiken. Hoe meer tijd je met mensen doorbrengt, hoe groter de kans dat je begint te denken en te handelen zoals zij dat doen.”1Mijn vertaling van: “You unconsciously adopt the habits of the people you spend time with, and those people make it easier or harder for you to achieve progress toward what you want to achieve. The more time you spend with people, the more likely you start to think and act as they do.” Bron: Shane Parrish, Clear Thinking (2023).

Je kunt je hier wel tegen verzetten, maar dat vergt enorm veel wilskracht.

Hoe ziet jouw omgeving eruit?

James Clear schrijft in zijn boek Atomic Habits: “Omgeving is de onzichtbare hand die menselijk gedrag vormgeeft.”2Mijn vertaling van: “Environment is the invisible hand that shapes human behavior.” Bron: James Clear, Atomic Habits (2018).

Nu is het meestal niet mogelijk en vaak ook niet wenselijk om je omgeving en de mensen die daar onderdeel van zijn compleet te veranderen. Maar wat je wel kunt doen is die hand meer zichtbaar maken. Je bewust worden van de invloed die je omgeving op jou uitoefent en hier en daar wat veranderen. Bijvoorbeeld door je sportspullen van de zolder te halen en wat minder chips in te slaan.

De omgeving heeft namelijk niet alleen invloed op jou, jij hebt ook invloed op je omgeving. Vaak meer dan je denkt.

Hoe ziet jouw omgeving eruit? Wat helpt jou om het gewenste gedrag te vertonen? En waarvoor moet je harder werken omdat het niet gestimuleerd wordt?

***

Vind je het lastig om die vragen te beantwoorden? In mijn coachprogramma Man van Betekenis help ik jou om antwoord te vinden op dit soort vragen. We kijken samen naar de rollen en taken die je hebt. En we onderzoeken welke verwachtingen er op je schouders rusten en welke invloed dat heeft op de man die je nu bent en die je wilt zijn.

Voetnoten

  • 1
    Mijn vertaling van: “You unconsciously adopt the habits of the people you spend time with, and those people make it easier or harder for you to achieve progress toward what you want to achieve. The more time you spend with people, the more likely you start to think and act as they do.” Bron: Shane Parrish, Clear Thinking (2023). ↩︎
  • 2
    Mijn vertaling van: “Environment is the invisible hand that shapes human behavior.” Bron: James Clear, Atomic Habits (2018). ↩︎